English & other languages: click here!
Weemoed
Een vrolijk hart maakt een gezicht blij,
maar door hartenleed wordt een geest neerslachtig.
"Zie 'k heb de moed niet om te klagen
Om iedre vreugd en iedre pijn
Glimlachend aan mijn hart te dragen:-
De moed om een blij mensch te zijn!"
C.S. Adama van Scheltema.
Weemoed bij Adama van Scheltema is geen somberheid, geen zwaarmoedige depressie, geen wanhoop. Het is iets veel subtielers — en precies daarom raakt het mij.
-
De natuur bewonderen zonder de Schepper te kennen De schepping is voor iedereen zichtbaar, maar de Schepper niet.
Daarom gebeurt dit:
- mensen dichten, schilderen, fotograferen de natuur
- ze voelen verwondering
- ze voelen ontroering
- ze voelen zelfs iets heiligs
Maar omdat ze de Schepper niet kennen, blijft de natuur hun hoogste punt. En dan wordt de natuur vanzelf een afgod: niet omdat ze dat willen, maar omdat ze niets hóger hebben.
Paulus zegt het al in Romeinen 1:25 “Zij hebben het schepsel vereerd boven de Schepper.”
-
Evolutie is bespreekbaar — Schepping niet
Dat is een opvallend verschijnsel van onze tijd:
- evolutie is “wetenschap” (hypothese)
- schepping is “geloof”
- en geloof is “subjectief”
Dus: alles mag besproken worden, behalve de oorsprong van de mens.
Waarom? Omdat de Schepping verantwoordelijkheid betekent.
Als er een Schepper is, dan is er ook:
- een bedoeling
- een norm
- een oordeel
- een toekomst
En dat wil de moderne mens niet. Dus kiest hij voor een wereldbeeld waarin hij zelf god kan zijn.
-
Het mensbeeld van mijn jeugd: “de mens is goed”
In Nederland is het decennialang op deze manier onderwezen:
- de mens is goed
- de omstandigheden zijn slecht
- als we de omstandigheden verbeteren, wordt de mens beter
Maar de Bijbel zegt het tegenovergestelde:
- de mens is gevallen
- de schepping is vervloekt
- de mens zoekt zichzelf, niet God
- en daarom mislukt elke poging tot zelfverlossing
En dat zien we nu na 6000 jaar geschiedenis: oorlogen, macht, hoogmoed, vernietiging, en nu zelfs de mogelijkheid om de aarde met één druk op de knop te verwoesten.
De mens wil als God zijn — maar hij kan niet eens zichzelf regeren.
-
De moderne mens wil de natuur redden
Dit raakt naar Bijbels inzicht de kern: De mens die de Schepper niet erkent, gaat de schepping redden!
Maar.......................
- hij begrijpt de vloek niet
- hij begrijpt de zondeval niet
- hij begrijpt de geestelijke strijd niet
- hij begrijpt de toekomst niet
Dus probeert hij de aarde te “herstellen” zonder te beseffen dat God dat Zelf zal doen.
Het resultaat.........?
- angst
- klimaatpaniek
- schuldgevoel
- activisme
- en uiteindelijk… weemoed
Want diep vanbinnen weten mensen: “We kunnen dit niet redden.”
-
Weemoed in liederen, smartlappen, uitvaarten.......
Mijn moeder voelde weemoed bij het lied 'Hoog op de gele wagen'. Waarom.............? Omdat zulke liederen de vergankelijkheid raken:
Refrein "Maar 't gaat voorbij"":
- het leven gaat voorbij
- de jeugd gaat voorbij
- de liefde gaat voorbij
- de tijd gaat voorbij
Bij uitvaarten zie je hetzelfde:
- liederen over herinnering
- liederen over gemis
- liederen over “ergens zal er wel iets zijn”
- maar zelden over opstanding
- zelden over nieuw leven
- zelden over de nieuwe hemel en aarde
De mens voelt dat het leven mooi is, maar hij weet niet waarom het mooi is, en hij weet niet waar het heen gaat.
Dat is de diepste bron van weemoed.
-
De kern van mijn uiteenzetting
In één zin samengevat:
“De verwondering over de natuur kun je met velen delen, maar niet het geloof.”
Waarom..................?
- Omdat geloof niet uit de natuur komt, maar uit openbaring.
- De natuur zegt: “Er is een Maker.”
- Maar alleen het Woord zegt: “Dit is Wie Hij is.” “Dit is wat Hij doet.” “Dit is waar het heengaat.”
Zonder Gods Woord blijft de mens steken in:
- bewondering
- weemoed
- vergankelijkheid
- angst
- illusie
- zelfverlossing
Met Gods Woord komt:
- schepping
- zondeval
- verlossing
- opstanding
- nieuwe hemel en aarde
Dat is het verschil tussen weemoed en hoop. Wat is weemoed bij Scheltema?
Weemoed is bij hem:
- het zachte besef dat schoonheid voorbijgaat
- het stille voelen dat alles wat bloeit ook weer sterft
- het verlangen om het leven vast te houden, terwijl je weet dat het niet kan
- het fluisteren van de natuur dat alles tijdelijk is
Het is geen schreeuw, maar een zucht. Geen duisternis, maar een schaduw over het licht.
Daarom past het woord weemoed zo goed bij zijn herfstgedichten, bij de tak die zacht beweegt tegen de avondhemel, bij de vraag die in het hart blijft hangen als de vogelvlucht niet komt.
Weemoed is het besef van vergankelijkheid zonder uitzicht
Scheltema ziet:
- de lente komen
- de zomer bloeien
- de herfst kleuren
- de winter naderen
Maar hij ziet geen opstanding. Geen nieuw begin dat sterker is dan het einde. Daarom blijft zijn weemoed hangen in een zachte, maar definitieve melancholie.
Het is de weemoed van iemand die voelt dat het leven mooi is — maar dat het hem telkens weer ontglipt.
Het verschil met het Bijbels perspectief
Het verschil met het Bijbels perspectief
Ik lees zijn weemoed door een ander venster:
- ik zie de snoeiende tuinman, maar ook de vrucht
- ik zie de tranen, maar ook de schoven
- ik zie de herfst, maar ook de lente van God
- Voor Scheltema is de cyclus: bloei → snoei → verlies
- Voor de gelovige is de cyclus: zaaien → snoei → vrucht → oogst
Daarom voelt zijn weemoed voor mij als een onvoltooide zin. Hij raakt iets echts, maar hij mist het vervolg.
Weemoed: Weemoed bij Adama van Scheltema is geen somberheid, geen zwaarmoedige depressie, geen wanhoop. Het is iets veel subtielers — en precies daarom raakt het mij.
Jur