English & other languages: click here!

Spreuken 4 - het Pad van Wijsheid

Het vierde hoofdstuk van het boek Spreuken stelt "het pad van de rechtvaardigen en de weg van de goddelozen" tegenover elkaar.

A. Een vader geeft les aan zijn kinderen.

1. (1-2) Vaderlijke raad

Luister, kinderen....... In het begin van dit boek Spreuken sprak Vader Salomo tot zijn zoon (Mijn zoon). Dit zou Rehabeam kunnen zijn, de zoon die hem in het toen gedeelde rijk heeft opgevolgd. Maar Salomo had meer zonen aan wie hij eveneens de wijsheid die leidt tot inzicht, wil doorgeven. Het laat zien dat de taak van onderwijs in de eerste plaats bij de ouders ligt. Dat was één van de tien geboden (Deut. 6:5-9). We kunnen het niet afschuiven op een onderwijsinstituut. God zal de ouders tot verantwoording roepen en met name de vader die tot hoofd van het gezin is gesteld. Maar moeders delen in die verantwoordeijkheid. Ook Salomo waardeerde het onderwijs van de moeder als een een bevallige krans om het hoofd (Spreuken 1:9). Wat is het dan belangrijk dat vader en moeder beiden hetzelfde pad van de Wijsheid gaan.

ik geef jullie een goede les: verlaat mijn onderricht niet!....... Het is niet alleen het onderricht, de waarheid van Gods Wijsheid moet ook blijken uit het gedrag in het gezin en daarbuiten. Het moet vrucht dragen. Helaas weten we als gelovigen wel dat God dit terecht van ons vraagt, maar tegelijk zien we onze onvolkomenheid, onze onmacht. De wereld die beslag op ons en onze kinderen legt. De weerstand die daardoor ontstaat. Het is uiteindelijk bij deze vader ook niet goed gegaan. Als er maar bekering is kunnen we opnieuw beginnen in ons geloofsleven. Onze zonden zijn in het bloed van Yeshua vergeven, maar de wonden blijven pijn doen. 

2. (3-5) Leiding van vorige generaties: Het pad van Wijsheid

3. (6-9) De zegeningen van het omhelzen van Wijsheid.

ik was een zoon voor mijn vader, onervaren....... nu spreekt Salomo over zijn eigen jeugd. Hij zal vast wel tegen zijn vader hebben opgekeken. "Mijn vader, Koning David, die heel het land regeert". Zo mogen wij ook naar God, onze hemelse Vader opkijken! Wij hebben een Vader die ons en het hele heelal heeft geschapen! Wat kunnen wij ons dan ook onervaren noemen. Het is wel de houding waardoor we bereid zijn om naar de Vader te luisteren. Als er Eén het weet, dan is dat onze PAPA wel! 

ik was een enig kind voor mijn moeder........ Salomo was de zoon van David en Batseba. Uit 1 Kronieken 3:5 weten we dat Batseba nog andere zonen had bij David, maar Salomo was haar bijzondere zoon, Gods uitverkoren erfgenaam van de troon van Israël. 

Hij onderwees mij en zei tegen mij:  Dit zei Koning David, die in Nehemia 12:24,36 "de man van God" genoemd wordt: "Laat je hart mijn woorden vasthouden": dus vader David heeft er bij zijn zoon Salomo op aangedrongen, dat hij de woorden van zijn onderwijzing zou vasthouden. Dat wil zeggen, net zo als Maria dat zei: in Lukas 2:19,51: "Maar Maria bewaarde al deze woorden in haar hart." Je kunt woorden opschrijven en op een goede plek bewaren, maar je kunt ze ook onuitwisbaar in je hart bewaren. Zoiets bedoelde David toen hij zijn zoon Salomo onderwees en Salolmo gaf het weer door aan zijn nageslacht. Dat houdt ook in het in het hart bewaren van de geboden en ernaar handelen en leven.

Verwerf wijsheid, verwerf inzicht......... het woord 'verwerven" houdt in dat je er iets voor moet doen. Het komt je niet aanwaaien, want dan waait het je ene oor in en het andere oor weer uit. Maar zodra ze je hersenen passseren zet je die even stil om ze vast te houden. Vasthouden en herhalen en er niet van afwijken! Dat maakt je leven zinvol.  

Verlaat de wijsheid niet en zij zal je bewaren......... de wijsheid zijn de gadachten van God, gestalte gekregen in Yeshua. Daarom. houdt die wijsheid vast, daarmee ben je verbonden met de Allerhoogste die je zal bewaren. Heb haar lief en zij zal je beschermen........ haar wijsheid is haar Wezen, het is de uiting van de Allerhoogste. Wee hem die dat afwijst! Maar wie dat begerig vastgrijpt zal van haar bescherming genieten.

Het beginsel van wijsheid is: verwerf wijsheid....... om die wijsheid je eigen te maken, zul je die moeten verwerven. Nadat de mensheid, die door de zondeval werd geschonden, is die wijsheid niet meer van nature in ons aanwezig. We moeten alles doen om die wijeheid ons eigen te maken. Het is een keuze van de wil. Die wijsheid leert je ook hoe je moet handelen, hoe je moet reageren op moeiten die op je af komen. Dan zul je aan de hand van die wijsheid ook inzicht ontvangen. Als ik zo steeds het woordje Wijsheid schrijf, heb ik de neiging om dat met een hoofdletter te schrijven..Dan denk ik weer aan dat Kind, dat Lievelingskind, dat speelde voor het aangezcht van Zijn Vader, die Zijn bron van blijdschap bij de mensenkinderen vond. (Spreuken 8:30).
Dan begrijp ik die volgende tekst van dit hoofdstuk (vers 8) ook beter: "Houd haar (de Wijsheid) hoog en zij zal je verheffen. Zij zal jou vereren, als je haar omhelst." Wie durft er dan nog te Tora te verwerpen?  

Maar hoe wonderlijk is het contrast met Spreuken 4:8. Waar de Koning in de Psalm ontzag inboezemt, nodigt de Wijsheid ons uit tot een intieme omhelzing (Chabaq חָבַק Strong 2263) . En dít is de keuze van de wil: buigen we pas voor Hem als overwonnen vijanden omdat het moet, of omhelzen we Hem nu al in Zijn Wijsheid omdat we Hem liefhebben? Wie Hem nu vrijwillig omhelst, hoeft Zijn toorn niet te vrezen. Die krijgt van de Vader geen verpletterend oordeel, maar de diepste eer (Kabad כָּבַד Strong 3513) en waardigheid terug, precies zoals Yeshua belooft in Johannes 12:26."  Die eer wordt geestelijk verwoord met "een bevallige krans om je hoofd en een sierlijke kroon."

4. (10-13) Ontvang en houd vast aan de lessen van de wijsheid

Het lijkt erop dat Salomo vanaf hier niet meer over zijn vader David spreekt, maar zich weer rechtstreeks richt tot zijn zoon.
Luister, mijn zoon,  de jaren van je leven zullen talrijk worden........... Een ongeregeld leven, het gebruik van genots- en verdovende middelen beïnvloeden de gezondheid op een negatieve manier. Ook wanneer je je bezig houdt met verkeerde zaakjes kan je dat stress en angst bezorgen. Maar wie aan de hant d van de goddelijke Wijsheid gaat zal je levenslengte daardoor gunstig beïnvloed worden. Bovendien ontvangt hij/zij het eeuwige leven.  Salomo voegt er aan toe: "neem mijn woorden aan". Dus.... neem het serieus mijn jongen!

Ik onderwijs je in de weg van de wijsheid en laat je in de rechte sporen treden......... 

Hij brengt ons liever geleidelijk en al cirkelend de berg op. Al grazend bereiken we de top. Wie vandaag de dag door de Judese heuvels of de heuvels van Galilea reist, kan deze "cirkels" nog steeds met het blote oog in het landschap zien staan. Het zijn de zogenaamde sheep tracks. (bron)  Als je gaat, zullen je voetstappen niet belemmerd worden...... de Herder ziet de voetangels en klemmen. U hebt mijn ziel voor struikelen behoed... ook dat schreef grootvader David in Psalm 56:14. Hij was een Koning die ervaring had als herder.

Houd vast aan de vermaning, laat niet los........ het wordt de zoon weer op het hart gedrukt dat hij deze woorden moet bewaren in zijn hart. Dan laat je ze niet los, ze zullen je er altijd aan herinneren. Het zal je moed geven in moeilijke omstandigheden. Je kunt erop teruggDrijpen en /god eraan herinneren. Want God wil graag dat het verlangen naar Zijn leiding uit jezelf komt. Hij maakt de mens niet tot robots die automatisch doen wat juist is. Ook dit is levenswijsheid. Het zal je staande houden in het leven.

B. Het hart afhouden van het pad van de goddelozen.

1. (14-15) Vermijd het pad van de goddelozen - de éne weg

Kom niet op het pad van goddelozen,........  hier zien we een verband met de eerste Psalm 1:1 die ook heel goed van de hand van grootvader David zou kunnen zijn. Maar de naam van de psalmist staat er niet bij vermeld. Deze waarschuwing is belangrijk, want een goddeloze kan op het eerste gezicht soms geen kwaaddoener zijn. Wie zelf met God leeft heeft al gauw door met wat voor een persoon hij te maken heeft. Maar jonge kinderen, zoals de zoon van Salomo moeten, dat onderscheid nog ervaren en leren onderscheiden. Ze moeten leren het gedrag van de ander te toetsen aan Gods Woord. Vriendschap met een goddeloze kan je aftrekken van de God die jou geschapen heeft. Het begint ermee dat omgang met hen je denken gaat beïnvloeden. Je krijgt adviezen buiten God om. Daardoor ga je verkeerd handelen. Je begeeft je op de weg van kwaaddoeners. Je raakt thuis in een omgeving waar men spottend over God spreekt, Je moet daar niet aan wennen, zoals Psalm 1:1 dat ook verwoordt. Zie ook Jakobus 1:14-15. 

Verwerp die, ga die niet op, wijk daarvan af en ga voorbij!........breek met zulke 'vriendschappen'. Wel moeten we hierbij opmerken dat we te vaak dachten dat mensen die niet naar de kerk gingen goddelozen waren. In de kerken zitten echt wel goddelozen die geen rekening houden met Gods wetten, en buiten de kerken zijn er ook wel mensen die op zoek zijn naar God. Is het hart van de ander afgestemd op het kennen van God? Vraag God om onderscheidingsvermogen. 

2. (16-19) Waarom de weg van de goddelozen vermeden moet worden

Zij (de goddelozen) slapen immers niet als zij geen kwaad hebben gedaan........ de goddelozen worden hier wel heel zwaar getekend. Maar we weten ook dat het kwaad in deze eindtijd tot een dieptepunt komt. De maat van de zonde zal vol worden. Er wordt hier een tegenstelling geschetst die realiteit gaat worden, die tot het oordeel leidt. Zij worden van hun slaap beroofd als zij niet iemand hebben laten struikelen......... het kan zover komen dat men zonder zondig handelen niet meer tot rust kan komen. Dit is het tegenovergestelde van Spr. 3:24 waar gesproken wordt over de rust van de wijze. 

zij eten brood van goddeloosheid......... brood eet je om in je levensonderhoud te voorzien. In de Bijbel heeft dat een geestelijke betekenis. Yeshua zegt "Ik ben het Brood des Levens". Joh. 6:35,48. In hetzelfde hoofdstuk (Joh.6:51) zegt Yeshua:  "als iemand van dit brood eet, zal hij leven in eeuwigheid.". Elk ander brood dat je zelf kiest, het brood der leugen (Spreuken 20:7), Het brood van de luiheid (Spreuken 31:27 - wat de degelijke huisvrouw gelukkig niet eet) maar dat brood zal, als je daar niet mee stopt, uiteindelijk de dood brengen.

zij drinken wijn van gewelddaden.......  Mozes beschrijft in zijn lied, opgetekend in Deuteronomium 32:32-33 Gods oordeel over de wijnstok van Sodom

Brood en Wijn werd door Melchizedek aan Abraham aangereikt (Genesis 14:18), om hem te versterken in zijn geloof. Geloof dat Abraham al zicht gaf op de toekomstige stad die fundamenten heeft, de stad waar het eeuwige leven tot vervulling komt: het Nieuwe Jeruzalem (Hebreeën 11:10).

maar het pad van rechtvaardigen is als een schijnend licht

Tegenover al deze 'bittere' en 'valse' broden van goddeloosheid, leugen en luiheid stelt de Bijbel uiteindelijk één ware metafoor: Het Brood des Levens / Levend Brood (Johannes 6:35): en dat is onze Verlosser YESHUA !

3. (20-22)  Opnieuw een oproep om te horen, te ontvangen en te bewaren

De vader kan het niet vaak genoeg zeggen: jongen van me, luister naar wat ik zeg, knoop het in je oren; houdt het steeds voor ogen, laat je hart het vasthouden. Deze dingen zijn nodig om rust en vrede in je hart te hebben, om recht te staan tegenover je Schepper! Alle zintuigen, alle oganen die nodig zijn om te leven, moeten beheerst worden door de Wijsheid. Dat is het echte leven! Het zal je lichamelijk en geestelijk gezond doen zijn. En als je denkt dat je geen wijsheid genoeg hebt, vraag het aan God. Hij wil het je graag geven. (Jakobus 1:5)

4. (23) Bewaar je hart.

Je hart is de motor van je bestaan. Het is zo'n belangrijk orgaan! Met het woord hart bedoelt men het innerlijke gevoels- en gedachten leven. Hoe je staat in je leven hangt af van het denken. Het is als het ware de "commandocentrale". Wat daar binnenkomt en de ruimte krijgt, bepaalt uiteindelijk je hele leven. En dan komt in mijn gedachten een tekst uit 2 Korinthe 10:5 geschreven door Paulus, die vele eeuwen later leefde dan Koning Salomo. Paulus zegt: dat wij  elke gedachte gevangen nemen om die te brengen tot de gehoorzaamheid aan Christus. We zijn in dat commandocentrum als het ware de poortwachter om op te letten wat daar binnen komt. Als er een gedachte binnen komt die afwijkt van wat God ons leert, moeten we die gedachte niet bewaren, maar juist radicaal afwijzen.  Zo houden we ons hart zuiver. Gedachten komen en gaan:, ze kunnen van buiten je eigen hart komen. Boze machten kunnen je ook iets influisteren. Er bestaat een begrijpelijke uitdrukking daarvoor: "Je kunt niet voorkomen dat een vogel op je hoofd gaan zitten, maar je moet hem er geen nestje laten bouwen".  Zo bescherm je je hart, omdat Gods Woord de toetssteen is voor wat je toelaat en afwijst. Gods Heilige Geest zal daarin behulpzaam zijn. 

5. (24-27) Let op je wandel (=je manier van leven)

Doe weg van jou valsheid van mond....... ze zijn er, je komt ermee in aanraking...... monden die leugens spreken, monden die roddelen, monden die je willen verleiden...... Wie met God leeft herkent de lippen van bedrog. Vooral het bedrog met vriendelijke woorden van vleierij! Juist in deze tijd waar de geest van de antichrist mensen met vleierij naar verkeerde paden lokt. Die valse monden bedienen zich ook van sociale media, van door Artificial Intelligence vervormde filmpjes. De wereld is er vol van. Vraag de HEERE om de gave van onderscheid! Ook geestelijke leiders moet je met een gezond wantrouwen beoordelen. Want juist die worden door satan beïnvloed. "Vertrouw niet iedere geest !" is een bekende uitspraak uit de Bijbel, te vinden in 1 Johannes 4:1, waarin wordt opgeroepen om te onderzoeken of die predikers wel Gods waarheid spreken en Yeshua zien als God in het vlees (d.w.z. in een menselijk lichaam).  En als er vele valse predikers zijn zul jij die ongetwijfeld ook ontmoeten.Toets het altijd aan de Bijbel.

Laten je ogen recht vooruitkijken en je oogleden zich recht vóór je houden......... Wie door de genade van God vrij is van zonden, kan een ander recht in de ogen kijken. Laat je ogen ook niet verleiden om alles te zien wat de wereld je voorschotelt. Ze leiden je af van wat werkelijk waarde heeft voor Gods Koninkrijk. Paulus schrijft in Filippenzen 4:8 .....  Verder, broeders, al wat waar is, al wat eerbaar is, al wat rechtvaardig is, al wat rein is, al wat lieflijk is, al wat welluidend is, als er enige deugd is en als er iets prijzenswaardigs is, bedenk dat.

Baan het spoor voor je voet, en laten al je wegen vaststaan.......... Het spoor voor je voet banen betekent dat je een doel voor je leven hebt vastgezet. Dat doel heeft God aangereikt, het is verwoord in het eerste gebod: "het liefhebben van God die barmhartigheid bewijst aan hen die Zijn geboden bewaren."  (Exodus 20:6; Deut.5:10) Yeshua verwoordt dat doel als volgt:

Als dit doel voorop staat in je leven, dan weet je dat ook het lijden om Christus daartoe behoort (Rom. 8:17;  1 Petrus 5:10; 1 Petrus 2:21). Dit gold voor de zoon van Salomo, maar ook voor ons. Dit alles bepaalt je levensweg, waardoor je wegen vaststaan.. Dat laat een spoor achter, een spoor waarvan je niet meer af wilt wijken. Want, zoals we in vers 18 leerden: het pad van rechtvaardigen is als een schijnend licht,  naarmate je langer op dit pad wandelt, belooft Gods Woord dat het licht toeneemt. Je krijgt steeds meer zicht op de goede weg.

Wijk niet af naar rechts of naar links, keer je voet af van het kwade......!  Als het goed is zullen we, nadat we ons doel hebben bepaald, ook niet meer willen afwijken naar rechts of naar links. Dit wordt ook weer bevestigd door Paulus die schreef:“Ik ga recht op mijn doel af: de hemelse prijs waartoe God mij door Christus Jezus roept” (Filippenzen 3:14) Paulus richt zijn blik vooruit op wat nog komen gaat. Hij focust zich op zijn doel. Lees vooral ook Filippenzen. 3:10 waar Paulus o.a. zegt "ik wil deel hebben aan Christus lijden en aan Hem gelijk zijn in Zijn dood (NBV), om hoe dan ook te komen tot de opstanding van de doden." 

keer je voet af van het kwade!........ ondanks alle goede voornemens kan het wel eens verkeerd gaan. Maar keer je dan zo snel mogelijk af van het kwade. Belijdt je zonde, d.w.z. eerlijk toegeven aan God dat je verkeerd hebt gehandeld.

Dan is het weer goed in onze relatie met Yeshua en kunnen we standvastig en doelgericht verder gaan tot eer van Hem!

Ida