English & other languages: click here!

Spreuken 6 A - allerlei raadgevingen

Spreuken 6 is een waarschuwend hoofdstuk, opgebouwd uit vier grote thema’s die allemaal draaien om één kernpunt: onwijs gedrag brengt jezelf én anderen in gevaar — wijsheid beschermt.

Salomo spreekt als een vader tot zijn zoon en benoemt vier concrete levenssituaties waarin mensen zichzelf vastzetten:

Vers 1–5 — Waarschuwing tegen borg staan / financiële valstrikken

Mijn zoon, als je borg staat voor je naaste……. ‘borg staan’ betekent dat je de schuld van iemand anders betaalt, als die ander zijn schuld niet kan betalen. De vader waarschuwt zijn zoon dat hij zoiets niet moet beloven.

en je iets met handslag aan een vreemde bevestigt…….. als je diegene dan ook nog je erewoord hebt gegeven. Een handslag gaf men vroeger bij de aankoop van bijv. vee, waarbij je beloofde het gevraagde bedrag te betalen. Dat is dus zoiets als een belofte doen.

ben je verstrikt in de woorden van je eigen mond…….. je hebt jezelf in moeilijkheden gebracht, want nu moet je voor die ander geld betalen. De vader bedoelt natuurlijk dat de zoon zich niet moet laten overhalen om zoiets te doen. Het kunnen zogenaamde vrienden zijn die daarom vragen, omdat ze dingen willen doen of kopen waarvoor ze eigenlijk geen geld hebben. Dat blijft dan waarschijnlijk ook niet bij één keer. De zoon was misschien wel min of meer bedreigd en durfde geen ‘nee’ te zeggen. Het kan ook het gevolg zijn van een onbezonnen hulpaanbod. Dan ben je in de woorden van je eigen mond gevangen……. Je bent geen vrij man meer, maar de underdog van hen die zelf geen verantwoordelijkheid voor hun eigen leven nemen.

Dat twee verschillende zinnen toch hetzelfde betekenen, terwijl de woordkeus verschillend is, zie je vaak in de Bijbel, en vooral in dit hoofdstuk. Dat is een vorm van poëzie.

Doe dan dit, mijn zoon, en red je……….. doe er alles aan m’n jongen, om weer vrij van hem te worden. Wacht niet tot morgen, maar doe dat dezelfde dag nog. Ga, onderwerp je ….. Zeg dat je dit niet echt gewild had. Daarmee erken je je eigen zwakheid en dat is een vorm van vernedering. De ander voelt zich niet aangevallen, maar erkend in zijn recht. Dat wat hij daarmee gewonnen heeft is de basis om zich sterk te kunnen maken: Dring er bij je naaste op aan…….In de Statenvertaling staat “klamp hem aan en bestorm hem”. De zoon moet wel echt strijdvaardig voor zichzelf opkomen.
Borg zijn voor een ander: kan ook het gevolg zijn van mededogen met, en liefde voor iemand. Zoals Juda zich borg stelde voor Benjamin (Gen. 43:9) en zoals Yeshua zich borgstelt (garant staat!) voor Gods beloften binnen het Verbond (Hebreeën 7:22).  Maar deze manier van borg-zijn wordt hier niet bedoeld. Deze vaderlijke waarschuwing geldt zijn zoon die vrienden kan hebben die onverstandig met hun uitgaven omgaan of die verkeerde bedoelingen hebben. 

Geef je ogen geen slaap, en je oogleden geen sluimer……. de zoon moet niet denken ‘dat doe ik morgen wel’. Nee, direct erop af.

Red je als een gazelle uit de hand van de jager…… geloof maar dat een gazelle met een enorme sprint zich in veiligheid brengt als hij een jager ontdekt, en wat dacht je van een vogel…..? die laat zich zeker niet gewillig pakken door iemand die zijn dood op het oog heeft.

 2. (vers 6–11)— De les van de mier (tegen luiheid)

 Alle leden van een mierenkolonie werken op een extreme manier met elkaar samen. De leden van de kolonie delen functies. Sommigen zorgen voor de larven, anderen jagen, en weer anderen bouwen tunnels en houden de mierenhoop schoon. Een mierenhoop is trouwens een architectonisch wonder. Ze werken uitstekend samen als het gaat om het schoonhouden van hun nest. Dode mieren en ander afval worden naar specifieke ‘afvalzones’ gebracht, vaak ver van het broedsel en de voedselopslag.

Hoewel hij geen aanvoerder heeft, geen leidinggevende of heerser....... de mieren hebben wel een Koningin! Maar ze regeert niet. Haar enige functie is tijdens haar lange leven (soms wel 25 jaar) het leggen van duizenden eieren om de voortplanting en groei van de kolonie te waarborgen. 

hij maakt zijn eten gereed in de zomer, hij verzamelt zijn voedsel in de oogsttijd......... De mieren weten dat er hard gewerkt moet worden om ook in de winter voedsel te hebben. Dat betekent werk tijdens de zomer en de oogsttijd. Deze werklust laat de van God gegeven wijsheid van de mier zien, waaraan we een voorbeeld kunnen nemen. Voor wie lui is als er gewerkt moet worden, komt armoede onverwachts.

3. (vers 9-11) Waarschuwing aan de luie man.

Wanneer staat u op uit uw slaap.......? De herhaling van de vraag is, behalve een poëtisch dubbele formulering, een onderstreping van de noodzaak voor de luiaard om zich los te maken uit zijn keten van luiheid en zijn gedrag te veranderen.

Een beetje slapen, een beetje sluimeren.....?  Wie de slaap liefheeft wordt arm (Spreuken 20:13). Dat is kenmerkend voor een luiaard. De slaap is dan een manier om aan de werkelijkheid van het leven te ontsnappen (Spreuken 10:12). Dat is dan in tegenstelling tot "de zoete slaap van de arbeider" (Prediker 5:11). 

een beetje liggen met gevouwen handen......!  Een uitdrukking voor wie zijn handen had moeten gebruiken in plaats van slapen (Prediker 4:5). Een 'beetje' slapen, een 'beetje' sluimeren en in vers 11 een 'beetje' liggen, klinkt als een excuus om de zonde van luiheid af te zwakken. Maar pas op:  Zo komt uw armoede over u als een wandelaar.......  de luiaard is niet direct in de problemen, maar hij wandelt langzaam maar zeker naar een staat van armoede en gebrek.
en uw gebrek als een gewapend man...... de luiaard loopt te wandelen en ligt te slapen.... of is hij ook aan het slaapwandelen? Maar ineens slaat het gebrek toe. Dan is hier sprake van 'een gewapend man'. In het Hebreeuws en het Engels staat er "een man van het schild". Dat klinkt niet zo bedreigend. Echter, in de context vam die tijd is het de gewapende rover die rondzwermde op de wegen. Het schild was hier geen teken van verdediging, maar van een volledige uitrusting voor aanval. In de antieke oorlogsvoering werd het schild gebruikt om jezelf te beschermen terwijl je aanvalt met het zwaard. Hier is sprake van een rover die langzamerhand het levensterrein van de slaapwandelaar heeft veranderd in een doemscenario van waaruit hij zichzelf niet kan bevrijden. Dit bepaalt me bij een geestelijke toepassing van dit schriftgedeelte. Tot hiertoe ging het over het arbeidsproces. Maar dit proces doet zich ook voor in het geestelijk leven.  

Het gaat zo geleidelijk, net zo als die wandelaar in vers 11. Elke gelovige moet op een keer wakker worden, anders gaat hij of zij verloren. Yeshua zei tegen Nicodemus: "je moet opnieuw geboren worden, anders kun je het Koninkrijk niet zien!" (Johannes 3:3). Want die gewapende man uit vers 11, die bandiet, verwijst naar satan, verwijst naar de antichrist. Ook deze antichrist is een zogenaamde man met schild. Hij komt immers een valse vrede brengen en heeft dan zogenaamd een boog zonder pijl (Openb. 6:2). Hij wil je geestelijk slapend houden want dan ben je in zijn macht. Dan heb je ook geen last van hem. Toch, als je gelooft in God en Zijn Woord wil hij je uit Gods hand roven. Dan gebruikt hij vurige pijlen (Efeze 6:16). Maar straks gaat hij de hel in en waar ben jij dan? Hij trekt zijn volgelingen mee in het verderf. De wapens van die gewapende man zijn: vooral: misleiding, (Yeshua zei: Pas op dat niemand u misleidt (Matth. 24:4), verwarring, leugens, vleierij, onderdrukking en tenslotte de eeuwige dood. Dus.....Wakker worden en laat je bevrijden door Yeshua, waarover de hele Bijbel spreekt en niet alleen het Nieuwe Testament. 

4. (Vers 12–15) — De gewapende man en de antichrist

Een verdorven mens, een man van onrecht........ de tekst borduurt voort op de 'bewapende man', die later door Daniël 'een verachtelijke man' Daniël 11:24) wordt genoemd, maar dat kon Salomo nog niet weten. De manier waarop deze personen worden omschreven wijzen duidelijk naar de geprofeteerde antichrist, hoewel er door de tijd heen vele personen naar voren komen die deze karaktertrekken ook vertonen.

gaat rond met valsheid van mond...... dat  lezen we over diezelfde persoon in Daniël 8:25, we zagen dat bij Judas Matth.26:24, Hitler paste de leugen toe door de Joden, af te schilderen als de bron van al het kwaad en de ondergang van Duitsland na de Eerste Wereldoorlog. (HLN+1 = Belgische krant Het Laatste Nieuws). Het zijn voorafschaduuwende beelden van de antichrist. Zie ook 2 Thess. 2:9.

knipoogt heimelijk, geeft een teken met zijn voeten en wijst met zijn vingers........ dit zijn onopvallende seintjes.waarmee een groep slechterikken communiceert om hun kwade plannen ten uitvoer te brengen. (bijv. de kus. van Judas).

6. Zeven zonden die YAHWEH verafschuwt

Vanwege de lengte van dit hoofdstuk worden de verzen 20 tot en met 35 over "Seksuele verleiding die een leven kan verwoesten" in een apart deel behandeld.

Ida